BELASUNGKAWA

Al-Fatihah (الفاتحة)...

BUDAYAWAN TIADA PENGGANTI

PAK DHARMA KEMBALI KE RAHMATULLAH

Pada pukul 1.45am keadaan Abdul Muluk Daud ataupun lebih dikenali sebagai Pak Dharma sudah bertambah tenat apabila tekanan darah Pak Dharma mula menurun. Ketika itu isteri dan waris-waris Pak Dharma sudah menunggu di wad CCU. Setelah bertarung nyawa beberapa jam, Pak Dharma telah menghembuskan nafas yang terakhir pada pukul 8.41am pada hari Rabu (12 Ogos 2009).

Allahyarham Pak Dharma seorang budayawan dan sasterawan Melayu yang menulis pelbagai genre termasuk novel, cerpen, puisi,rencana, skrip drama pentas, tv dan filem. Pemenang hadiah sastera nasional 1974 kategori cerpen. Pemenang sayembara novel Yayasan Sabah Gapena 1979 dan 1981. Pemenang hadiah cerpen Esso-Gapena 1981 dan 1982. Jawatankuasa penyelidikan budaya Muzium Negeri Sembilan 1990-2003. Pak Dharma juga merupakan pengendali blog PRIMA begitu mementingkan Bahasa Melayu sehingga setiap perjuangan yang dilakukan oleh beliau direalisasikan dengan aktiviti-aktiviti bacaan puisi dan sebagainya.

Jenazah Pak Dharma telah dibawa ke kediamannya di Taman Sri Gombak untuk diberi penghormatan terakhir dan kemudian dibawa ke masjid Al-Khiriyah untuk dimandikan dan dikafankan. Tepat pukul 2.15pm jenazah Allahyarham dibawa ke kampung halamannya di Kg Bachang Mantin, Petaling, Kuala Klawang, Jelebu, Negeri Sembilan dimana jenazah Allahyarham dikebumikan di tanah wakaf perkuburan Triang, bersebelahan dengan makam anakanda Allahyarham iaitu Allahyarham Ikram Hafiz.

Disini isteri dan waris-waris Allahyarham Pak Dharma ingin menjemput sahabat-sahabat Allahyarham untuk menghadiri kenduri tahlil selama dua hari pada 13 Ogos 2009 (Khamis) dan 14 Ogos 2009 (Jumaat) selepas solat Isyak di kediaman Allahyarham, No 24 Jln SG 9/1 Taman Sri Gombak, 68100 Batu Caves, Selangor. Dahulu kehilangan permata hati, kini kehilangan permata kalbu. Semoga roh Allahyarham Pak Dharma dicucuri rahmat dan ditempatkan dalam golongan orang-orang yang beriman. -Amin.

WARKAH SASTERAWAN

Watak Kasan dalam 'Rakit':

Bukan penampilan orang tak siuman

Pemilihan cerpen 'Rakit' memenangi hadiah pertama Cerpen Esso-Gapena 1982, memang saya yakin mampu menarik perhatian ahli panel. Watak Kasan yang diangkat sebagai turning point, bukanlah lelaki tak waras seperti persepsi sesetengah pengkritik yang cuba menghayatinya. Kalau di Negeri Sembilan disebut 'lurus bendul' atau 'bodoh-bodoh alang', sekalipun kadangkala dilihat macam tak waras. Kasan adalah nama moyang saya (ayah kepada nenek) dalam dialek Jawa bagi panggilan kebiasaannya, tetapi nama sebenarnya Hassan. Semasa hayatnya, beliau dianggap perongos di samping mudah sahaja menghunus parang kalau sesiapa cuba mengganggu keluarganya. - (Gambar, menerima hadiah daripada Menteri Besar Terengganu Tan Sri Mokhtar Ahmad pada 1982, menerusi cerpen 'Rakit').

Justeru anaknya (nenek saya) Hajjah Aminah, adalah gadis pingitan sekitar dekad 1910-an yang tak berani diganggu oleh anak-anak muda, kerana bimbangkan Pak Kasan. Pemilihan watak Kasan pula bukanlah seratus peratus diambil daripada karektor moyang saya, tetapi berdasarkan kawan saya sekita dekad 1960-an. Beliau duda dengan bekas anggota pasukan keselamatan yang berkhidmat di Singapura, malah terbabit dalam rusuhan mengenai isu Natrah. Selepas balik ke Jelebu, beliau berkhidmat dengan jabatan kesihatan dengan tinggal bersendirian di rumah yang dibelinya berhampiran rumah saya. - (Gambar, Hajjah Aminah nenek saya iaitu anak Kasan yang menjadi karektor utama 'Rakit').

Sikapnya yang lurus bendul kelihatan seolah-olah 'tiga suku', tetapi sebenarnya masih waras malah mahir dengan memelihara kesenian tradisional iaitu 'dikir arak' (yang popular di daerah Jelebu). Setiap pagi kira-kira jam 6.00 pagi, dia akan berdikir arak dengan suara lantang hingga boleh kedengaran ke rumah jandanya di seberang jalan (bukan seberang sungai seperti dalam cerpen 'Rakit'). Justeru beliau dilabel sebagai 'tiga suku', tetapi sebenarnya seorang yang baik hati kalau mengenalinya secara dekat. Apalagi saya sering berngobrol bersamanya, setiap masa terluang di samping nostalgia ketika beliau di Singapura sekitar 1950-an. - (Gambar, Mansor Adabi dan Natrah, suami isteri yang dipaksa berpisah seperti dalam cerpen 'Rakit').

Sebagai anggota pasukan keselamatan beliau (yang kami panggil inspektor) mengaku terbabit menggempur penunjuk perasaan orang Melayu yang membantah undang-undang British untuk membatalkan perkahwinan Cikgu Mansor Adabi (kemudiannya peguam) dengan Natrah kerana dianggap di bawah umur. Inspektor menjelaskan (tak tahu sama ada imaginasi atau sebaliknya) beliau melihat tembakan yang dilepaskan ke arah penunjuk perasaan bertukar menjadi air dan buah-buahan seperti jambu, betik dan belimbing. Kalau British tak melarikan Natrah menerusi bumbung mahkamah dengan helikopter, memang sukar menentang kebangkitan rakyat. Watak Inspektor dan moyang saya Kasan inilah, diangkat dalam cerpen 'Rakit'.

DI SEPANJANG JALAN

Mangsa tahanan tak dibicara:

Kezaliman British dan pimpinan bangsa

Cuti semestar di USM sekitar September 1976, saya tak balik ke Negeri Sembilan tetapi singgah menemui Pak Sako di Utusan Melayu. Disebabkan beliau bukan kakitangan di syarikat akhbar berkenaan tetapi sekadar 'resident writer', beliau terus mengajak ke gerai di seberang jalan bangunan pejabat Utusan Melayu di Jalan Chan Sow Lin. Tugas beliau sekadar menyediakan pojok 'Pak Pandir Moden' di Utusan Malaysia (13 paragraf saja) dan 'Hantu Raya' di Utusan Melayu' (juga 13 paragraf) untuk keluaran hari Isnin. Memang Pak Sako tak benarkan saya balik ke Negeri Sembilan kerana meminta temankan beliau berceramah di Universiti Malaya sebelah malamnya. - (Gambar, Pak Sako)

Sementara menunggu ceramah di Universiti Malaya jam 8.00 malam, Pak Sako mengajak ke pasar minggu di Kampung Baru bagi menemui kawan lamanya yang membuka kedai jahit. Pak Sako perkenalkan saya kepada Ustaz Rauf Haji Ahmad yang mahir membuat tekat benang emas, malah baju baldu baginda Yang Dipertuan Agong yang pertama hingga kepada Sultan Pahang adalah hasil kerja tekat Ustaz Rauf. Rupa-rupanya Ustaz Rauf ialah ayah kepada wartawan yang mengelolakan kolum Wanita di Utusan Melayu, Fauziah Rauf. Memang Ustaz Rauf sama-sama ditahan di bawah Akta Darurat 1948 bersama Pak Sako, Ahmad Boestamam, Ustaz Ab Bakar al-Baqir, Dr Burhanuddin al-Helmi dan ramai lagi. - (Gambar, Fauziah [kanan], anak Ustaz Rauf)

Selepas Pak Sako mencadangkan kepada kolonial British (maknanya British masih bersedia mendengar pandangan tahanan, taklah berlagak kononnya tak mahu tunduk dengan desakan penentang ISA), setiap tahanan diberi latihan kemahiran dalam masa peralihan bagi dibebaskan, Ustaz Rauf mengambil kursus menjahit dan tekat menekat. Berikutan kemahiran Ustaz Rauf dalam tekat menekat, beliau ditugaskan membuat baju baldu pakaian rasmi Yang Dipertuan Agong. Hebat juga bekas tahanan pada period British, yang sedia berkhidmat kepada rajanya, sekalipun ada pihak melabelkan mereka 'penderhaka' (kerana melawan British). Begitulah! - (Gambar hiasan, baju baldu Yang Dipertuan Agong pertama hingga 1980-an, adalah ditekat oleh Ustaz Rauf).

Ustaz Rauf ditahan di Tanjung Bidara, Melaka sebelum dipindahkan ke Muar kerana aktif dalam Hisbul Muslimim pimpinan Utaz Abu Bakar al-Baqir, bukanlah pertubuhan militan. Sebaliknya British mengharamkan semua pertubuhan politik pada 1948, dengan membenarkan UMNO menjadi pertubuhan politik tunggal bergerak bebas sebebas-bebasnya (kalau tak faham, tak tahulah!). Ustaz Rauf pula tak banyak mengobrol bagi mengimbau kehidupan di dalam tahanan, tetapi lebih seronok menyentuh kerjaya bersama isterinya Cikgu Saadiah membangunkan kedai jahit dan tekat menekat di Kampung Baru ketika itu. (Mereka semua sudah meninggal dunia, al-Fatehah).








HIDUP BAHASA MELAYU

JEMPUTAN KEPADA SEMUA...

============================================
BACA PUISI 'MANIFESTASI RAKYAT'
Warga Prihatin Malaysia (PRIMA)

menjemput ke majlis
BACA PUISI MANIFESTASI RAKYAT
menentang PPSMI dan isu rakyat prolitar.

Tempat: Kelab Golf Perangsang, Templer Park, Selangor
Masa : 8.30 malam
Tarikh : 15 Ogos 2009

Tetamu Istimewa:..............

Semua dijemput hadir.

Turut mengundang
Pimpinan PRIMA:

Pak Dharma - Yahaya Ismail - Dato' Kamal Amir - Prof Dato' Dr Mohamad Mansor Abdullah - Yassinsalleh - Dr Seri Intan Mokhtar - Datin Rozie Rahman - L Mankadir Shamsi - Ahmad Nizam Hamid - Zainal Rasidin - MSO - Yasleh Rita Ayu - Adiah Mat Lana - Haji Abu Bakar Ninggal - Zakaria Bidin.
===============================================

SETITIS TINTA

JEJAK PULANG SASTERAWAN
MEMOIR SEPANJANG BERKARYA
(yang tersurat tak menjerat; yang tersirat ta melarat)

Ego pengarah kecewakan penulis:
Karektor tak penting ikut skrip

Memang saya tak pernah terbabit dalam 'Kumpulan Anak Alam' dengan ativitinya digerakkan di bangunan di lokasi Taman Bunga, Kuala Lumpur. Sekitar penghujung 1970-an pernah juga saya menjengah ke bangunan berkenaan bersama kartunis Mojo (Allahyarham), di samping terserempak Dato' Johan Jaafar berlenging tak berbaju bersama aktivisnya. Apalagi 'Anak Alam' lebih sinonim dengan A Latiff Moheidin, tetapi beliau lebih fokus kepada puisi dan lukisan; berbeza dengan Johan yang condong kepada drama (teater). Beliau juga menghasilkan skrip drama TV yang menarik menggunakan nama Jaafar Khan, termasuk drama 'Anjung Batu' diarahkan Abdullah Zainol. - (Gambar, Dato' Johan Jaafar)

-------------------------------------------------------------------

Bagi aktivis teater mereka tak memberikan fokus kepada skrip, disebabkan ianya sekadar garis panduan ketika di pentas. Justeru teater kembali kepada era pementasan bangsawan yang tak mementingkan skrip, malah kadangkala langsung tak mempunyai skrip. Tak hairanlah ketika perkembangan filem Melayu di Singapura, dikatakan ramai pelakon-pelakon filem tak mampu menghafal skrip. Siput Sarawak, Zaiton dan Mak Dara dikatakan tak mementingkan skrip, di sebabkan boleh menghayati dialog secara memahami jalan cerita. Tetapi dalam perkembangan teater, pelakon diperlukan menghafal keseluruhan skrip termasuk dialog watak lain. Entahlah! - (Gambar, Zaiton bersama Ahmad Mahmud dalam filem 'Taufan')

Pernah satu ketika apabila terbabit menulis skrip drama TV swasta untuk produksi Take One Productions, saya mencadangkan aktor Haji Arshad untuk memegang salah satu watak, tetapi diberitahu pelakon itu bermasalah menghafal dialog. Kononnya Haji Arshad juga tak pentingkan skrip, sebaliknya memadai berlatih menuturkan dialog dalam scene yang ditetapkan. Begitu juga saya cadangkan aktor Mahmud June untuk memegang watak dalam satu produksi, tetapi kononnya Mahmud June tak berapa sihat. Bagaimanapun skrip saya "Dunia Syukri" menerusi produksi yang lain, Mahmud June turut diberi peranan. - (Gambar, aktor Dato' Mahmud June)

Hakikatnya dalam produksi di Malaysia, pandangan penulis skrip tak diberi perhatian oleh pengarah, disebabkan mereka merasakan hak menetapkan pelakon adalah pengarah sama ada teater mahupun TV dan filem. Ego pengarah kadangkala mengecewakan penulis skrip yang membina watak sebenarnya menerusi skrip, hingga karektor yang mahu dibangunkan tak mampu diterjemahkan. Misalnya, seseorang aktor memang mempunyai lakonan yang hebat, tetapi karektor yang dimahukan oleh penulis tak sesuai dengan aktor terbabit. Apalagi pengarah juga menganggap penulis skrip 'tak berhak' menentukan pelakon, sekalipun karektor berkenaan dibangunkan oleh penulisnya. Aduhai!

-Pak Dhar

KEBEBASAN INTELEKTUAL

Habib Noh ulama boleh ghaib

Jenazahnya tak terangkat diusung

Dalam gerakan nasionalisme tak membabitkan penampilan Habib Noh bin Muhammad Al-Habshee, sebaliknya beliau dikenali sebagai ulama yang memiliki sifat-sifat karamah. Dilahirkan di Kedah pada 1788 (iaitu selepas kedatangan Francis Light ke Pulau Pinang pada 1776), tak banyak diketahui tentang kehidupan awal beliau. Bagaimanapun berdasarkan fakta lisan beliau berasal darikeluarga empat adik-beradik lelaki iaitu Habib Noh, Habib Ariffin danHabib Zain (kedua-duanya meninggal di Pulau Pinang) dan Habib Salikin yang meninggal di Daik, Indonesia. Dari perkahwinan beliau dengan Anchik Hamidah yang berasal dari Seberang Perai, Pulau Pinang, mereka dikurniakan hanya seorang anakperempuan bernama Sharifah Badaniah. - (Gambar, potret Habib Noh)

Sharifah Badaniah kemudiannyaberkahwin dengan Syed Mohamad bin Hassan Al-Shatri di Jelutong, PulauPinang. Pasangan ini kemudiannya memberikan Habib Noh hanya seorang cucu perempuan bernama Sharifah Rugayah. Dia berkahwin dengan Syed Alwi bin Ali Aljunied dan mereka mempunyai lima anak, dua lelaki dan tiga perempuan bernama Syed Abdul Rahman, Syed Abdullah, Syarifah Muznah,Sharifah Zainah dan Sharifah Zubaidah. Dari banyak sumber, Habib Nuh sampai ke Singapura tidak lama setelahSir Stamford Raffles mendarat di pulau itu. Usianya pada ketika itu ialah tiga puluhan tahun. Walaupun destinasi terakhirnya di Singapura, tetapi beliau banyak mengembara terutamanya ke Johor Bahru dan negeri-negeri lain di Malaysia untuk berdakwah.



Beliau adalah seorang yang amat warak. Waktu malamnya beliau gunakan untuk solat hingga terbit fajar. Di samping itu Habib Noh kerap berkunjung ke makam-makam (tanah perkuburan), selalu mendoakan roh-roh yang telah meninggalkan jasad. Beliau sentiasa berjalan bersama-sama kawan-kawan rapat melainkan bila dia secara spesifik meminta untuk berseorangan diri. Beliau amat digemari oleh semua peringkat umur, terutamanya kanak-kanak, malah selalu membelikan gula-gula dan memberi wang kepada kanak-kanak, fakir miskin dan yang memerlukan. Kerana itu tidaklahmenghairankan jika ramai yang melihat berbagai-bagai karamah beliau. - (Gambar, kubur Habib Noh di dalam masjid Haji Salleh di Singapura)


Beliau dikurniakan oleh Allah kebolehan untuk ghaib, dan dilihatkembali di tempat-tempat yang jauh. Ada yang memberitakan bahawa beliau telah dilihat sedang solat di Masjidil Haram di Makkah sekalipun bukan secara fizikalnya pergi ke sana. Pada satu masa, beliau pernah berkata kepada bakal haji bahawa mereka akan berjumpa di Makkah. Apabila jemaah itu sampai di sana, dia telah disambut oleh Habib Noh sendiri. Habib Noh juga terkenal sebagai tabib yang hebat, terutamanya ke atas kanak-kanak yang memang disukainya. Pernah beliau menyembuhkan seorang kanak-kanak yang cedera di kakinya dengan hanya meletakkan tapak tangan beliau di atas luka itu dan membaca doa.

Dalam masa yang singkat, kanak-kanak itu sudah boleh berlari semula seolah-olah tiadaapa-apa yang berlaku ke atasnya. Bapa kepada kanak-kanak itu amatgembira, dia telah memberikan wang kepada Habib Noh, tapi Habib Nohmemberikan wang itu kepada yang memerlukan. Habib Noh sanggup mengharungi ribut untuk pergi mengubati kanak-kanakyang sakit. Beliau pernah berjalan ke Paya Lebar dari rumah beliau diTelok Blangah ketika hujan lebat untuk mengubati seorang kanak-kanak.Bila beliau sampai di rumah kanak-kanak itu, ibubapa kanak-kanak ituterkejut melihat pakaian Habib Noh langsung tidak basah. (Gambar, makam Habib Noh di Bukit Palmer, Singapura).


Air bertukar menjadi susu

Dalam satu insiden lain, Habib Noh telah dikejutkan oleh tangisan berterusan anak jirannya. Bila beliau pergi ke sana, beliau dapatibahawa keluarga itu amat miskin dan tidak mampu membeli makanan untukanak yang kelaparan itu. Beliau mengalirkan airmata bila mendengar cerita itu, lantas mengambil satu tempurung kelapa, menuangkan air ke dalamnya dan membaca doa. Dengan kehendak Allah, air itu bertukar menjadi susu untuk diminum oleh kanak-kanak tersebut. Habib Noh juga dikenali mempunyai kelebihan meramal masa depan.Beliau seolah-olah tahu jika seseorang itu sakit, memerlukan beliau atau memaksudkan beliau.

Pada satu masa seorang India Muslim balik keIndia mengikut jalan laut untuk melawat keluarganya. Dia telah berniatbahawa jika dia kembali ke Singapura dengan selamat, dia akanmenghadiahkan kepada Habib Noh satu hadiah. Bila dia pulang, diaterkejut bila melihat Habib Noh sudah sedia menunggunya di tepi laut. Habib Noh kata kepadanya “Saya percaya bahawa awak sudah berjanji untukmemberikan sesuatu kepada saya.” Terkejut, India Muslim itu berkata,“Katakan kepada saya wahai tuan yang bijaksana, apakah yang tuan hajati dan saya akan dengan senang hati menghadiahkan kepada tuan.” - (Gambar, 49 anak tangga untuk naik ke makam Habib Noh)


Habib Noh menjawab, “Saya mahukan beberapa gulung kain kuning untukbersedekah kepada orang miskin, yang memerlukannya dan kanak-kanak.” Sambil memeluk Habib Noh, India Muslim itu berkata, “Demi Allah, saya amat gembira untuk menghadiahkan kepada seorang lelaki yang dirahmatiAllah kerana baik budinya terhadap umat manusia. Berilah pada saya tigahari untuk menghadiahkannya kepada tuan.” Dia telah menunaikan janjinya dalam masa yang dijanjikan. Setelah 78 tahun mengabdikan diri beliau kepada Islam, Habib Noh telahpulang ke rahmatullah pada hari Jumaat, 27 Julai 1866 bersamaan dengan14 Rabiul Awal 1283.


Habib Noh menghembuskan nafasnya yang terakhir di Telok Blangah, dikediaman Temenggong Abu Bakar, Johor. Bila berita itu tersebar, ramai orang dari berbagai peringkat, termasuk orang-orang Inggeris yang telah masuk Islam melalui Habib Noh, dan mereka yang berada di kepulauan berhampiran menziarahi beliau. Semua kereta kuda yang ada di Singapura memberhentikan aktiviti harian untuk membawa pengunjung-pengunjung itu dengan percuma. Tapi sejurus sebelum rombongan jenazah itu meninggalkan rumah Temenggong ke tanahperkuburan, satu fenomena ganjil telah berlaku.


Sebelum meninggal, Habib Noh telah berpesan kepada kawan-kawannya agarjenazah beliau dikebumikan di Mount Palmer, yang merupakan tanahperkuburan kecil pada masa itu. Walau bagaimana pun pada hari beliaumeninggal, setiap orang telah lupa mengenai pesan itu dan mereka semuabersedia untuk menuju ke tanah perkuburan Bidadari Muslim. Bila sampaimasanya untuk mengangkat keranda, ia tidak berganjak dari atas tanah.Tidak ada seorang pun terdaya mengangkatnya. Sekitaran jadi kelamkabut, dan hampir setiap orang menangis melihat keranda itu tidak berganjak walaupun cuba diangkat oleh lelaki-lelaki yang gagah.


Nasib baik, seseorang akhirnya teringat pada pesan Habib Noh dan telahtampil menceritakan hal yang sebenarnya kepada setiap orang. Setiaporang sedar bahawa mereka telah lupa pesanan itu lantas memutuskanuntuk bergerak ke Mount Palmer. Dengan kehendak Allah, keranda ituboleh diangkat dengan mudah dan laungan Allahu Akbar! bergema. Maka jenazah Habib Noh telah selamat dikebumikan di Mount Palmer.

WARKAH SASTERAWAN

Takkan British nak percaya, insiden

Gajah tempang bantu tawan ketua militan

Kampung Bacang Manting dalam novel 'Lembah Tercinta' (Hennieman, PJ;1979) dan 'Jejak Pulang' (Utusan Melayu; 1979) bukan sekadar khayalan seperti disebut pengkritik Drs Ramli Isin. Apalagi kampung berkenaan masih wujud dengan lokasinya antara Kampung Petaling ke Kampung Gagu. Malah dewan orang ramai di Kampung Teriang adalah terletak di Kampung Bacang Manting; di samping dalam daftar pemilih pilihan raya, pengundi-pengundi di Kampung Bacang Manting tak sampai 50 orang. Sebaliknya Kampung Bacang Banting ketika diteroka oleh Dato' Moyang Lingkung pada 1820 adalah merangkumi Kampung Petaling, Durian Daun hingga ke Kampung Tengah. - (Gambar, Kampung Bacang Manting pada 1980-an, sama sahaja hingga ke hari ini)

Apalagi Kampung Bacang Manting yang termasuk dalam mukim Hulu Teriang berjiran pula dengan Kampung Cenderak, Kampung Sepam, Kampung Durian Gasing, Kampung Sungai Legom dan Kampung Gagu. Justeru setiap kali Kampung Gagu diganggu gajah liar, ianya memberi kesan sampingan kepada semua penduduk, seperti yang berlaku baru-baru ini. Sekalipun Kampung Gagu tempat kelahiran Dato' Seri Dr Rais Yatim lokasinya di pinggir hutan, tetapi setiap insiden yang berlaku memang terasa kepada penduduk-penduduk sekitarnya. Misalnya pada period darurat, Tan Fook Long militan paling dikehendaki oleh British di Negeri Sembilan ditawan di hutan Kampung Gagu (malah budak-budak juga berebut-rebut nak tengok ketika diusung oleh tentera ke ampangan Sungai Legom).

Memang saya anak kelahiran Kampung Bacang Manting, tetapi sejak dulu disebut sebagai Kampung Teriang sahaja (sekalipun sebenarnya Mukim Teriang); justeru insiden darurat dan gajah mengamuk sudah menjadi perkara biasa. Berdasarkan pandangan pengamal rawatan tradisional Tok Busu Zainal Maakir, 70 gajah yang mengamuk itu dikenalpasti sebagai gajah tempang yang mempunyai kaitan dengan legenda Moyang Kaban (atau Tok Jelondong pengasas daerah Jelebu). Gajah tempang berkenaan sudah beberapa kali cuba diperangkap oleh jabatan perlihitan; tetapi pegawai-pegawai jabatan berkenaan seolah-olah dipermainkan oleh gajah berkenaan yang dipercayai berkaitan dengan legenda Moyang Kaban. -

(Gambar, Roseli Deraus, pengamal rawatan tradisional).

-------------------------------------

Bagi mengelakkan gajah-gajah mengamuk memusnahkan tanaman penduduk, pihak jabatan perlihitan pernah meminta bantuan Roseli Deraus, 60 seorang lagi pengamal rawatan tradisional di sini. Roseli juga mengakui gajah tempang berkenaan mempunyai kaitan dengan legenda Moyang Kaban yang mendominasi kawasan hutan Gelami Lemi dan Hulu Teriang. Malah pada period darurat juga gajah-gajah yang didominasi oleh gajah tempang ini turut membantu pasukan keselamatan, hingga Tan Fook Long mampu ditawan. Apalagi militan Melayu yang digeruni British di Negeri Sembilan, Ibrahim Baba juga menyerah diri di kawasan hutan berkenaan. Takkan British nak percaya dengan legenda gajah tempang di daerah Jelebu ini!